Điểm cuốn hút trước tiên nằm ở vẻ đẹp tạo hình. Những chú cá vàng hiện lên với thân hình đầy đặn, lớp vảy ánh lên trên nền đỏ son và nâu trầm; phần vây, đuôi mềm mại như những dải lụa đang chuyển động trong nước. Cùng với rong, cỏ và thủy sinh, toàn bộ bố cục tạo nên một thế giới vừa tĩnh vừa động, rất phù hợp với tinh thần trang trí của tranh Đông Dương.
Nhưng phía sau vẻ đẹp ấy, cá vàng còn là một biểu tượng phong thủy rất được ưa chuộng.
Trong quan niệm Á Đông, cá sống trong nước nên gắn với yếu tố Thủy. Thủy tượng trưng cho sự lưu chuyển, sinh sôi và dòng chảy của tài khí. Bởi vậy, hình ảnh đàn cá bơi thong dong thường được liên tưởng đến tiền tài lưu thông, công việc hanh thông, của cải không bị ngưng trệ. Người xưa đặc biệt coi trọng trạng thái “nước có sinh khí”, bởi nước tĩnh quá thì trì trệ, còn nước có cá chuyển động lại tạo nên cảm giác sinh động, cân bằng và đầy sức sống.
Riêng cá vàng còn mang thêm một lớp nghĩa rất đẹp. Màu vàng vốn gắn với phú quý, giàu sang và sự sung túc. Vì thế, cá vàng không đơn thuần chỉ đại diện cho tài lộc, mà còn gợi tới sự đầy đủ, dư dả và một cuộc sống có nền tảng vật chất ổn định.
Trong tiếng Hán, chữ “ngư” – cá – đồng âm gần với chữ mang nghĩa dư, tức dư dả, có của ăn của để. Bởi vậy mới có quan niệm quen thuộc “niên niên hữu dư” – năm nào cũng có dư, có lộc, có phần để dành. Chính vì thế, hình ảnh cá từ lâu đã xuất hiện rất nhiều trong nghệ thuật trang trí, đồ gốm, tranh dân gian và hội họa truyền thống phương Đông.
Nếu đàn cá bơi theo nhóm, ý nghĩa lại càng đẹp hơn. Đó là hình ảnh của sự quần tụ, hòa thuận, sinh khí và phát triển liên tục. Đặt trong không gian gia đình, tranh cá vàng thường được hiểu như một lời chúc về sự êm ấm, thuận hòa; đặt tại phòng khách, phòng làm việc hay nơi kinh doanh lại thường được liên tưởng tới tài khí, cơ hội và dòng tiền luôn chuyển động.
Đáng chú ý hơn, sắc đỏ son kết hợp vàng trong các tác phẩm này cũng là một phối màu rất giàu ý nghĩa phương Đông. Đỏ gợi cát khí, may mắn và hưng vượng; vàng tượng trưng cho phú quý. Khi cá vàng nổi lên trên nền đỏ sẫm, hiệu quả thị giác không chỉ sang trọng mà còn tạo cảm giác ấm, mạnh và đầy sinh khí.
Tác phẩm của Nguyễn Văn Lăng nổi bật ở cách diễn tả hình thể và chuyển động của cá. Phần vây và đuôi được xử lý mềm, có độ bay, khiến con cá như đang thực sự lướt trong nước. Hai tác phẩm chưa rõ tác giả cũng có chất lượng tạo hình tốt, đặc biệt ở cách phối màu và tổ chức đàn cá, tạo nên sự liên kết rất đẹp khi treo thành nhóm.
Vì vậy, ba tác phẩm này không chỉ đẹp ở phương diện trang trí. Chúng còn hội tụ một lớp ý nghĩa rất đặc trưng của mỹ thuật Á Đông: nước là dòng chảy của sinh khí, cá là biểu tượng của dư dả, cá vàng là phú quý, còn đàn cá chuyển động chính là hình ảnh của tài lộc đang không ngừng sinh sôi và lưu chuyển.
Có lẽ cũng vì thế mà tranh cá vàng luôn có sức sống lâu dài. Nhìn thì nhẹ nhàng, thanh nhã, nhưng phía sau lại chứa đựng một ước vọng rất con người: gia đạo an hòa, công việc thuận lợi, tài lộc đầy đủ và năm tháng luôn có phần dư dả.
Nếu bạn đang muốn tìm thêm một chút may mắn, tài lộc, phú quý và sự hanh thông cho công việc, hãy thử treo một bức tranh cá vàng trong phòng khách hoặc phòng làm việc. Dù phong thủy là một quan niệm văn hóa, một tác phẩm đẹp, mang biểu tượng cát tường và nguồn năng lượng tích cực cũng đủ khiến không gian trở nên sinh động, tinh thần thư thái hơn. Biết đâu, những chú cá vàng thong dong giữa dòng nước lại mang đến cho gia chủ một năm “niên niên hữu dư” – tài lộc có vào, của cải có dư, công việc thuận dòng, mọi sự hanh thông.
