Trong giai đoạn 1954 – 1960, sáng tác của ông bám sát đề tài cách mạng kháng chiến chống Pháp, rồi phản ánh công cuộc xây dựng miền Bắc xã hội chủ nghĩa với cảm hứng hiện thực giàu tình cảm. Tới nay, nhiều tác phẩm của ông đã trở thành một phần ký ức tập thể, trong đó có 15 tác phẩm thuộc sưu tập Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam như: “Rời lều cỏ Bác tiếp tục hành quân” (sơn dầu, 1985), “Đứa con ra đời” (sơn dầu, 1960), “Ghé thăm nhà” (lụa, 1958), “Quán bên đường” (sơn mài, 1960), “Tập đi” (sơn dầu, 1962), “Phố Hàng Mã” (sơn dầu, 1978), “Bác Hồ ở Pác Bó” (sơn dầu, 1984)… Ngoài ra, các sáng tác của ông còn có mặt trong Bảo tàng Quân đội Việt Nam, Bảo tàng Lịch sử, Bảo tàng Phương Đông và nhiều sưu tập tư nhân. Với ngòi bút chắc chắn và tinh thần sáng tác kiên định, Nguyễn Trọng Kiệm đã khắc họa một thế giới lao động lạc quan, nhân văn, hướng tới cái đẹp trong từng số phận con người.
Bên cạnh đề tài lịch sử – cách mạng, ông dành một phần đáng kể sự quan tâm cho thể loại chân dung. Từ đây, nhiều bức vẽ thân tình ra đời, phản ánh sự quan sát tinh tế và lối thể hiện giản dị mà sâu lắng.
Trong bức “Chân dung một người bạn” (1988), hình tượng người đàn ông trung niên hiện lên dung dị, mặc áo khoác nâu, đeo kính, dáng ngồi ngay ngắn. Tông màu trầm ấm cùng bố cục giản lược giúp làm nổi bật thần thái điềm đạm, cởi mở và ánh mắt hiền hòa. Không khí chân dung gợi lên sự gần gũi, chan chứa sự trân trọng của họa sĩ dành cho người bạn của mình.
Đối lập ở sắc thái nhưng vẫn thống nhất trong tinh thần quan sát, “Chân dung con một người bạn” (1989) lại mang nét trẻ trung, phóng khoáng. Nhân vật – một thiếu niên mặc áo xanh viền cam, quần kẻ nâu đỏ – được đặt trong tư thế ngồi nghiêng trên ghế, đôi mắt xa xăm. Bảng màu sáng và tươi mở ra sự sống động của tuổi trẻ, đồng thời vẫn giữ lại nét hồn nhiên, suy tư. Qua đó, Nguyễn Trọng Kiệm đã diễn tả chân thật tâm lý nhân vật, cho thấy sự tinh tế trong nắm bắt khoảnh khắc đời thường.
Nguyễn Trọng Kiệm từng là giảng viên Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội, Hội viên sáng lập Hội Mỹ thuật Việt Nam, vinh dự nhận Huân chương kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất, Huân chương kháng chiến chống Pháp hạng Nhất và Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật năm 2001. Ông cùng Lưu Công Nhân, Lê Huy Hòa, Trần Lưu Hậu – bốn gương mặt trưởng thành từ Khóa Kháng chiến – đã tạo nên những tiếng nói riêng biệt trong hội họa, nhưng đồng quy ở một điểm: tinh thần cống hiến bền bỉ và khát vọng làm giàu cho nền mỹ thuật hiện đại Việt Nam.
Maison Indochine Hanoi
